تبلیغات
اخبار و مقالات داغ تکنولوژی / مقایسه گوشی، تبلت ، لپ تاپ ، خودرو ، تازه ترین گجت ها / لازمه ایجاد سبکی متفاوت برای زنگی - زلزله و عوامل تخریبی آن

زلزله و عوامل تخریبی آن

زلزله مخرب ترین پدیده های طبیعی است و در طول تاریخ، همواره خسارات جانی و مالی فراوانی به همراه داشته است. در سال 1556، بروز زلزله ای در چین، سبب کشته شدن 830 هزار نفر شد و در 1908 نود هزار نفر از مردم ایتالیا به همین سبب از بین رفتند. در کشور خود ما نیز آمار تلفات زلزله های مکرری را که در نقاط مختلف آن صورت گرفته، کمابیش می دانیم.
زلزله، لرزشی ناگهانی است که در پوسته جامد زمین رخ می دهد. در یک زلزله شدید، حوادث مختلفی ممکن است بروز کند: صداهای وحشتناکی گاه از درون زمین به گوش می رسند، زمین بالا و پایین می رود، ترک های عمیقی در آن پدید می آید، قسمت هایی از کوهها فرو می ریزند، بعضی از ساختمان ها خراب میشوند یا دیوارهای آنها ترک بر می دارد و آتش سوزیهایی بر اثر افتادن بخاریها یا اتصال سیم های برق رخ می دهد. اگر زلزله در دریا باشد امواج غول پیکری به سوی ساحل روان می شوند که بر مناطق ساحلی اثرات زیان باری دارند.
کانون و مرکز سطحی زلزله
: زلزله شناسان برای هر زلزله یک مرکز درونی یا کانون (
hypocenter) می شناسند. کانون منطقه تجمع انرژی و محلی است که شکستگی از آنجا شروعو انرژی رها می شود. کانون بیشتر زلزله ها در اعماق 8 تا 32 کیلومتری داخل پوسته قرار دارد، اما نمونه هایی هم دیده شده اند که عمق کانون آنها به 700 کیلومتری سطح زمین رسیده است و این نوع زلزله ها حاکی از آنند که سنگ های موجود در این اعماق هنوز هم حالتی جامد دارند. ضمناً، زلزله هایی که محل کانون آنها از عمق 100 کیلومتر متجاوز است، بیشتر در حاشیه قطعات پوسته زمین، به ویژه اطراف اقیانوس کبیر رخ می دهند.
نقطه ای در روی زمین که مستقیماً در بالای کانون واقع باشد و امواج حاصل از زلزله در آنجا بیشترین شدت را دارند، مرکز سطحی (
epicenter) نام دارد.
شدت و بزرگی زلزله: وقتی در نقطه ای از زمین زلزله ای روی می دهد، ارتعاشات حاصل از آن در زمین منتشر می شوند. این ارتعاشات که به امواج زلزله موسومند از محل وقوع تا نقاط دوردست، اثرات گوناگونی در سطح زمین بجا می گذارند و ساکنین زمین به ترتیبی که از محل وقوع دورتر باشند، زلزله را خفیف و خفیف تر حس می کنند. تا جایی که دیگر کسی قادر به احساس آن ارتعاشات نیست و تنها لرزه نگارهای حساس هستند که می توانند امواج منتشر شده را ثبت کنند. چون اثریک زلزله در نقاط مختلف سطح زمین به طور متفاوت حس می شود، لذا در نقاط مختلف شدت زلزله را با اعداد مختلف نشان می دهند. روی این اصل باید در هنگام بیان شدت زلزله اسم محل نیز قید شود. زلزله شناسهای جهان در گذشته برای توصیف شدت زلزله در نقاط مختلف، مقیاس های گوناگون به نام های مختلف تنظیم کرده بودند و در موارد وقوع زلزله توصیف شدت را در هر محل با آن مقیاسها بررسی می کردند. یک مقیاس 12 درجه ای پس از چند بار تجدیدنظر از ظرف زلزله شناس های جهان (که آخرین بار آن در سال 1964 به وسیله سه نفر از زلزله شناسها انجام گرفته) مورد قبول قرار گرفته و بکار برده می شود. ابداع کننده این مقیاس شخصی به نام مرکالی بوده است.

مقیاس مرکالی و درجات دوازده گانه

1) غیرقابل احساس توسط انسان
2) قابل احساس در طبقات بالای ساختمان ها به طور وضوح
3) قابل احساس در داخل ساختمان ها به طور وضوح
4) قابل احساس در خارج ساختمان به وسیله تعدادی محدود
5) حرکت محسوس در ساختمان ها، نوسان و افتادن اشیا، بروز ناراحتی در حیوانات
6) حرکت شدید در ساختمان ها، فرار افراد و حیوانات، شکستن شیشه ها، ترک خوردن ساختمان ها
7) آسیب کلی به ساختمانهای معمولی، بروز تلفات جانی و خسارات مالی فراوان
8) خرابی کلی در ساختمان های خوب، ویرانی در ساختمان های معمولی
9) بالا بودن میزان درصد خرابی در ساختمان های خوب، ظاهر شدن شکستگی در زمین
10) از بین رفتن کلیه ساختمان های خوب، تلفات جانی و خسارات مالی فراوان، کج شدن جزیی خط آهن
11) خراب شدن پلها، پیدان شدن شکاف های عمیق در زمین، از کار افتادن لوله کشی های زیرزمینی
12) فاجعه به تمام معنی برای ساکنان منطقه
مطالبی که در بالا به آنها اشاره شد، مربوط به شدت زلزله و توصیف اثرات تخریبی آن در نقاط مختلف (از محل وقوع تا نقاط دوردست)است. اما با توجه به اینکه نقاط مختلف زمین از نظر ساختمان زمین شناسی و خواص فیزیکی سنگ ها یکنواخت نیست، و از طرفی، نیروهای بوجود آورنده زلزله ها هم از لحاظ کمیت و کیفیت، جهت و نحوه عمل بسیار متفاوت اند، آزاد شدن انرژی و بخصوص موقعیت کانون ها برای هر زلزله خاص آن زلزله است، لذا مداخله این عوامل غالب اوقات ما را در ارزیابی دقیق قدرت زلزله با ترتیبی که برای شدت ذکر شد ناموفق میدارد. روی این اصل بعد از بکار گرفتن لرزه نگارها و گسترش پایگاه های لرزه نگاری در جهان، زلزله بدون توجه به اثرات آن در سطح زمین، با استفاده از ارتعاشات ثبت شده، این ارزیابی را انجام دهند. بر این اساس در سال 1935 چارلز ریشتر (
C.F.Richter) به جای اصطلاح شدت (Intensity)، اصطلاح بزرگی (Magnitude) را بکار برد.
بزرگی یک زلزله، با مقدار انرژی که آزاد می کند اندازه گیری می شود و نسبت به شدت، اندازه گیری دقیق تری است. این اندازه گیری، بر اساس دامنه امواج زلزله که توسط لرزه نگار دریافت می شود صورت می گیرد و به مشاهده میزان خرابی های منطقه بستگی ندارد. تا به حال آن طوری که گزارش های زلزله شناسی جهان نشان می دهند، بزرگی شدیدترین زلزله در جهان (کشور کلمبیا 1906) 6/8 ریشتر بوده است که شدت معادلش در مقیاس مرکالی، 12 است.

جدول ریشتر مورد بزرگی زلزله

انرژی (ارگ)

تعداد زلزله ها در سال

بزرگی تقریبی

اثرات در نواحی مسکونی

1025

1024×4

1024×2/0-04/0

1021×23-5/0

1019×27-1

1017×57-6/3

1016×27-3/1

1015×76-6/1

1013×9-1010×4

2/0-1/0

4

15

100

500

400/1

800/4

000/30

000/800

0/8

4/7

3/7-0/7

9/6-2/6

1/6-5/5

4/5-9/4

8/4-3/4

2/4-5/3

4/3-0/2

ویرانی در همه جا

خرابی زیاد

خسارت شدید، خم شدن راه آهن

خسارت قابل توجه به ساختمان ها

خسارت جزیی به ساختمان ها

همه آن را حس می کنند

بیشتر مردم آن را حس می کنند

بعضی آن را حس می کنند

فقط ثبت می شود


ضمناً، تفاوت درجات بزرگی، حسابی نیست، بلکه لگاریتمی است، بدین معنی که افزایش یک واحد ،ده برابر دامنه امواج و سی و یک بار بر مقدار انرژی امواج می افزاید. پس دامنه زلزله ای با بزرگی 6، هزار بار بیشتر از دامنه زلزله ای با بزرگی 3 و قدرت آن تقریباً سی هزار بار (31×31×31) بیشتر خواهد بود.

زلزله های بزرگ جهان که بیشترین قربانی را داشته اند

محل وقوع

تاریخ

شدت زلزله

تعداد قربانی

چین

چین

شوروی

چین

ژاپن

ایتالیا

چین

پرو

ترکیه

هندوستان

28 جولای 1876

22 مه 1927

5 اکتبر 1948

16 دسامبر 1920

1 سپتامبر 1923

28 دسامبر 1908

26 دسامبر 1932

31 مه 1970

26 دسامبر 1939

31 مه 1935

8/-2/8 ریشتر

3/8 ریشتر

3/7 ریشتر

6/8 ریشتر

3/8 ریشتر

5/7 ریشتر

6/7 ریشتر

7/7 ریشتر

9/7 ریشتر

5/7 ریشتر

000/242 نفر

000/200 نفر

000/110 نفر

000/100 نفر

000/100 نفر

000/83 نفر

000/70 نفر

794/66 نفر

000/30 نفر

000/30 نفر

پاره ای از شدید ترین زلزله های ایران

سال

محل

ماه

شدت مطلق (بزرگی)

1288

1308

1309

1313

1327

1336

1336

1341

1347

1356

1357

1358

1368

1368

دورود

شمال خراسان

جنوب غربی سلماس

سراوان

شمال خراسان

لاریجان

غرب همدان

بوئین زهرا

دشت بیاض

بندرعباس

طبس

شمال قاین

زنجان

گیلان

دی

مهر

اردیبهشت

خرداد

مهر

تیر

آذر

شهریور

مرداد

اسفند

شهریور

آبان

خرداد

خرداد

4/7

2/7

7

7

2/7

4/7

7

7

3/7

7

7/7

3/7

4/7

4/7

مطالب گذشته